Romaans: 950 – 1250 - Revision history

Lara: /* Kolommen */

2025-10-21T08:43:59Z

Kolommen

← Older revision		Revision as of 08:43, 21 October 2025
Line 203:		Line 203:

	==== Alternerend stelsel ====		==== Alternerend stelsel ====
	De regelmatige afwisseling van zware pijlers met lichtere pijlers of zuilen wordt het alternerend stelsel genoemd. Vooral bij kerken is dit systeem gebruikelijk om de krachten van middenbeuk en zijbeuken, gescheiden door bogen (scheibogen), goed te verdelen. ~~Dit systeem~~ wordt ~~veel toegepast bij de verdeling van~~ het schip in middenbeuk en zijbeuken. Naast ~~deze~~ constructieve reden geeft de regelmaat ~~ook~~ een ~~fraaie~~ ritmiek aan de kolommen.		De regelmatige afwisseling van zware pijlers met lichtere pijlers of zuilen wordt het alternerend stelsel genoemd. Vooral bij kerken is dit systeem gebruikelijk om de krachten van middenbeuk en zijbeuken, gescheiden door bogen (scheibogen), goed te verdelen. Tegelijkertijd wordt hiermee het schip verdeeld in middenbeuk en zijbeuken. Naast de constructieve reden geeft de regelmaat een fijne ritmiek aan de kolommen.
	Vooral in de ontwikkeling van de romaanse naar de gotische kerkenbouw zijn de krachten op de wanden van het (midden)schip groot: men vond dat de kerk hoger moest worden waardoor zware pijlers nodig waren. De middenbeuk werd bijvoorbeeld in vierkanten verdeeld en op de hoeken daarvan kwamen zware pijlers. De krachten van het opgaande muurwerk moesten door de bogen tussen middenbeuk en zijbeuk (de zogenoemde scheibogen) worden doorgegeven wat mogelijk was als er tussen de zware pijlers ook lichtere zuilen kwamen. Deze slankere zuilen vormen ook voor een deel het steunsysteem van de kleinere vierkanten die door de gewelven van de zijbeuken worden gevormd.

	Door de bouwkundige vernieuwing tijdens de gotiek werd het alternerend stelsel achterhaald en raakte het in onbruik. Alleen in een aantal vroeggotische stijlen werd het stelsel nog enige tijd toegepast. In ~~de tweede helft van de 19e eeuw, waarin architecten bewust teruggrepen op middeleeuwse bouwstijlen (neoromaans), werd~~ het stelsel ~~weer op grotere schaal toegepast, in Nederland onder andere~~ door de architecten P.J.H. Cuypers en C. Weber.		In de romanogotiek zien we de kerken hoger worden, waardoor de krachten op de wanden van het (midden)schip worden vergroot en er zwaardere pijlers nodig zijn. De middenbeuk werd bijvoorbeeld in vierkanten verdeeld en op de hoeken daarvan kwamen zware pijlers. De krachten van het opgaande muurwerk moesten door de bogen tussen middenbeuk en zijbeuk (de zogenoemde scheibogen) worden doorgegeven wat mogelijk was als er tussen de zware pijlers ook lichtere zuilen kwamen. Deze slankere zuilen vormen ook voor een deel het steunsysteem van de kleinere vierkanten die door de gewelven van de zijbeuken worden gevormd. Door de bouwkundige vernieuwing tijdens de gotiek werd het alternerend stelsel achterhaald en raakte het in onbruik. Alleen in een aantal vroeggotische stijlen werd het stelsel nog enige tijd toegepast. In Nederland wordt het alternerend stelsel opnieuw geïntroduceerd door de architecten [https://nl.wikipedia.org/wiki/Pierre_Cuypers <u>P.J.H. Cuypers</u>] en C. Weber.

	De meest voorkomende variant is de Rijnlandse, waarbij een pijler telkens wordt afgewisseld door een zuil. Soms wordt echter iedere pijler gevolgd door twee zuilen; in dit Saksische stelsel is het schip niet overwelfd en kon de constructie dus lichter uitgevoerd worden. Afhankelijk van de benodigde draagkracht en de verdeling daarvan ontstaat zo een regelmatig stelsel van pijlers en zuilen. In het Rijnlandse stelsel is deze regelmaat pijler-zuil-pijler (het meest voorkomende stelsel), in het Saksische stelsel is dat pijler-zuil-zuil-pijler.		De meest voorkomende variant is de Rijnlandse, waarbij een pijler telkens wordt afgewisseld door een zuil. Soms wordt echter iedere pijler gevolgd door twee zuilen; in dit Saksische stelsel is het schip niet overwelfd en kon de constructie dus lichter uitgevoerd worden. Afhankelijk van de benodigde draagkracht en de verdeling daarvan ontstaat zo een regelmatig stelsel van pijlers en zuilen. In het Rijnlandse stelsel is deze regelmaat pijler-zuil-pijler (het meest voorkomende stelsel), in het Saksische stelsel is dat pijler-zuil-zuil-pijler.

Lara: /* Dwerggalerij */

2025-10-21T08:30:30Z

Dwerggalerij

← Older revision		Revision as of 08:30, 21 October 2025
Line 174:		Line 174:

	==== Open arcade ====		==== Open arcade ====
	[[File:Munsterkerk, Roermond.jpg\|alt=Dwerggalerij Munsterkerk, Roermond\|Dwerggalerij Munsterkerk, Roermond\|thumb\|~~377x377px~~]]Men maakt het onderscheid tussen een werkelijke arcade of een blinde arcade, al naargelang zij een opening of doorgang vormt of niet. Een open arcade is een begaanbare gang.		[[File:Munsterkerk, Roermond.jpg\|alt=Dwerggalerij Munsterkerk, Roermond\|Dwerggalerij Munsterkerk, Roermond\|thumb\|365x365px]]Men maakt het onderscheid tussen een werkelijke arcade of een blinde arcade, al naargelang zij een opening of doorgang vormt of niet. Een open arcade is een begaanbare gang.

	==== Blinde arcade ====		==== Blinde arcade ====

Lara: /* Dwerggalerij */

2025-10-21T08:30:18Z

Dwerggalerij

← Older revision		Revision as of 08:30, 21 October 2025
Line 189:		Line 189:

	Een dwerggalerij wordt ook een arcatuur genoemd.		Een dwerggalerij wordt ook een arcatuur genoemd.


	[[File:DIVIDER.png\|center\|frameless\|67x67px]]		[[File:DIVIDER.png\|center\|frameless\|67x67px]]

Lara: /* Dwerggalerij */

2025-10-21T08:30:08Z

Dwerggalerij

← Older revision		Revision as of 08:30, 21 October 2025
Line 189:		Line 189:

	Een dwerggalerij wordt ook een arcatuur genoemd.		Een dwerggalerij wordt ook een arcatuur genoemd.


	[[File:DIVIDER.png\|center\|frameless\|67x67px]]		[[File:DIVIDER.png\|center\|frameless\|67x67px]]

Lara at 08:29, 21 October 2025

2025-10-21T08:29:47Z

← Older revision		Revision as of 08:29, 21 October 2025
Line 25:		Line 25:
	\|-		\|-
	\|1200 – 1300		\|1200 – 1300
	\|~~Romano-Gotiek~~		\|Romanogotiek
	\|		\|
	\|}		\|}
Line 80:		Line 80:
	</gallery>[[File:DIVIDER.png\|center\|frameless\|67x67px]]		</gallery>[[File:DIVIDER.png\|center\|frameless\|67x67px]]

	=== ~~Romano-Gotiek~~ ===		=== Romanogotiek ===
	Van de 13e tot de 14e eeuw maakte ~~Romano-Gotiek~~ een opkomst. In de noordelijke provincies van Nederland, vooral in Groningen, worden veel kerken in deze stijl gebouwd. Deze naamgeving omvat de overlopende stijl van romaans naar Gotiek. ~~Romano-Gotiek~~ is in feite een romaanse bouwstijl waarbij Gotische vormen werden toegepast. Kenmerkend voor deze stijl zijn de muren en gevels van baksteen die rijkelijk versierd zijn met uitsparingen en patronen van baksteen. Het is onduidelijk tot hoeverre deze stijl zich heeft verspreid, omdat vele kerken uit deze periode zijn verdwenen. Een vroeg voorbeeld van deze groep wordt gevonden in Leermens, waar in 1250 werd een nieuw koor gebouwd bij een romaanse kerk. In dit vroege stadium van de ~~Romano-Gotiek~~ werden alleen ronde bogen gebruikt. In het interieur heeft het koor een meloengewelf, een typisch kenmerk van romaans-gotische kerken. Een latere variant van de ~~Romano-Gotiek~~ heeft spitsbogen. Soms zijn deze bogen puur decoratief.		Van de 13e tot de 14e eeuw maakte romanogotiek een opkomst. In de noordelijke provincies van Nederland, vooral in Groningen, worden veel kerken in deze stijl gebouwd. Deze naamgeving omvat de overlopende stijl van romaans naar Gotiek. Romanogotiek is in feite een romaanse bouwstijl waarbij Gotische vormen werden toegepast. Kenmerkend voor deze stijl zijn de muren en gevels van baksteen die rijkelijk versierd zijn met uitsparingen en patronen van baksteen. Het is onduidelijk tot hoeverre deze stijl zich heeft verspreid, omdat vele kerken uit deze periode zijn verdwenen. Een vroeg voorbeeld van deze groep wordt gevonden in Leermens, waar in 1250 werd een nieuw koor gebouwd bij een romaanse kerk. In dit vroege stadium van de romanogotiek werden alleen ronde bogen gebruikt. In het interieur heeft het koor een meloengewelf, een typisch kenmerk van romaans-gotische kerken. Een latere variant van de romanogotiek heeft spitsbogen. Soms zijn deze bogen puur decoratief.

	Er zijn echter wel twee soorten categorieën te onderscheiden:		Er zijn echter wel twee soorten categorieën te onderscheiden:

	==== Nederrijnse laat-romaanse stijl ====		==== Nederrijnse laat-romaanse stijl ====
	De laat-romaanse architectuur in deze regio wordt tot de Romano-Gotische stijl gerekend vanwege de verticaliteit en het gebruik van kruisgewelven en spitsbogen. Deze specifieke stijl werd aan het einde van de 19e eeuw zelfs als inspiratie en referentie gebruikt door de Duitse architect [https://nl.wikipedia.org/wiki/Carl_Weber <u>Carl Weber</u>] voor de neo-~~Romano-Gotiek~~.		De laat-romaanse architectuur in deze regio wordt tot de Romano-Gotische stijl gerekend vanwege de verticaliteit en het gebruik van kruisgewelven en spitsbogen. Deze specifieke stijl werd aan het einde van de 19e eeuw zelfs als inspiratie en referentie gebruikt door de Duitse architect [https://nl.wikipedia.org/wiki/Carl_Weber <u>Carl Weber</u>] voor de neo-romanogotiek.

	==== Noordelijk-Nederlandse Romano-Gotische stijl ====		==== Noordelijk-Nederlandse Romano-Gotische stijl ====
Line 279:		Line 279:
	*[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hoge_middeleeuwen <u>Hoog-romaans</u>]		*[https://nl.wikipedia.org/wiki/Hoge_middeleeuwen <u>Hoog-romaans</u>]
	*Laat-romaans		*Laat-romaans
	*[https://nl.wikipedia.org/wiki/Romanogotiek <u>~~Romano-Gotiek~~</u>]		*[https://nl.wikipedia.org/wiki/Romanogotiek <u>Romanogotiek</u>]

	== Trefwoorden ==		== Trefwoorden ==

Lara at 08:27, 21 October 2025

2025-10-21T08:27:16Z

Show changes

Lara at 08:22, 21 October 2025

2025-10-21T08:22:24Z

← Older revision		Revision as of 08:22, 21 October 2025
Line 204:		Line 204:
	==== Alternerend stelsel ====		==== Alternerend stelsel ====
	De regelmatige afwisseling van zware pijlers met lichtere pijlers of zuilen wordt het alternerend stelsel genoemd. Vooral bij kerken is dit systeem gebruikelijk om de krachten van middenbeuk en zijbeuken, gescheiden door bogen (scheibogen), goed te verdelen. Dit systeem wordt veel toegepast bij de verdeling van het schip in middenbeuk en zijbeuken. Naast deze constructieve reden geeft de regelmaat ook een fraaie ritmiek aan de kolommen.		De regelmatige afwisseling van zware pijlers met lichtere pijlers of zuilen wordt het alternerend stelsel genoemd. Vooral bij kerken is dit systeem gebruikelijk om de krachten van middenbeuk en zijbeuken, gescheiden door bogen (scheibogen), goed te verdelen. Dit systeem wordt veel toegepast bij de verdeling van het schip in middenbeuk en zijbeuken. Naast deze constructieve reden geeft de regelmaat ook een fraaie ritmiek aan de kolommen.
			Vooral in de ontwikkeling van de romaanse naar de gotische kerkenbouw zijn de krachten op de wanden van het (midden)schip groot: men vond dat de kerk hoger moest worden waardoor zware pijlers nodig waren. De middenbeuk werd bijvoorbeeld in vierkanten verdeeld en op de hoeken daarvan kwamen zware pijlers. De krachten van het opgaande muurwerk moesten door de bogen tussen middenbeuk en zijbeuk (de zogenoemde scheibogen) worden doorgegeven wat mogelijk was als er tussen de zware pijlers ook lichtere zuilen kwamen. Deze slankere zuilen vormen ook voor een deel het steunsysteem van de kleinere vierkanten die door de gewelven van de zijbeuken worden gevormd.

			Door de bouwkundige vernieuwing tijdens de gotiek werd het alternerend stelsel achterhaald en raakte het in onbruik. Alleen in een aantal vroeggotische stijlen werd het stelsel nog enige tijd toegepast. In de tweede helft van de 19e eeuw, waarin architecten bewust teruggrepen op middeleeuwse bouwstijlen (Neo-romaans), werd het stelsel weer op grotere schaal toegepast, in Nederland onder andere door de architecten P.J.H. Cuypers en C. Weber.

			De meest voorkomende variant is de Rijnlandse, waarbij een pijler telkens wordt afgewisseld door een zuil. Soms wordt echter iedere pijler gevolgd door twee zuilen; in dit Saksische stelsel is het schip niet overwelfd en kon de constructie dus lichter uitgevoerd worden. Afhankelijk van de benodigde draagkracht en de verdeling daarvan ontstaat zo een regelmatig stelsel van pijlers en zuilen. In het Rijnlandse stelsel is deze regelmaat pijler-zuil-pijler (het meest voorkomende stelsel), in het Saksische stelsel is dat pijler-zuil-zuil-pijler.

			De traveeën in een alternerend stelsel worden wel ritmische traveeën genoemd.
	Voordeel van het stelsel is dat het gebruik van zware pijlers tot een minimum beperkt kon worden. Het stelsel werd veelvuldig gebruikt in de [[romaanse architectuur]], waarin met name de gewelven te zwaar werden uitgevoerd om volledig op lichte zuilen te kunnen vertrouwen. Een bijkomend voordeel was de esthetische, ritmische afwisseling. De meest voorkomende variant is de Rijnlandse, waarbij een pijler telkens wordt afgewisseld door een zuil. Soms wordt echter iedere pijler gevolgd door twee zuilen; in dit Saksische stelsel is het schip niet overwelfd en kon de constructie dus lichter uitgevoerd worden.

	Door de bouwkundige vernieuwing tijdens de [[Gotiek (bouwkunst)\|gotiek]] werd het alternerend stelsel achterhaald en raakte het in onbruik. Alleen in een aantal vroeggotische stijlen werd het stelsel nog enige tijd toegepast. In de tweede helft van de 19e eeuw, waarin architecten bewust teruggrepen op middeleeuwse bouwstijlen, werd het stelsel weer op grotere schaal toegepast, in Nederland onder andere door de architecten [[Pierre Cuypers\|P.J.H. Cuypers]] en [[Carl Weber\|C. Weber]].

	Vooral in de ontwikkeling van de romaanse naar de gotische kerkenbouw zijn de krachten op de wanden van het (midden)schip groot: men vond dat de kerk hoger moest worden waardoor zware pijlers nodig waren. De middenbeuk werd bijvoorbeeld in vierkanten verdeeld en op de hoeken daarvan kwamen zware pijlers. De krachten van het opgaande muurwerk moesten door de bogen tussen middenbeuk en zijbeuk (de zogenoemde scheibogen) worden doorgegeven wat mogelijk was als er tussen de zware pijlers ook lichtere zuilen kwamen. Deze slankere zuilen vormen ook voor een deel het steunsysteem van de kleinere vierkanten die door de gewelven van de zijbeuken worden gevormd. In de tweede afbeelding hieronder is het vierkant van de middenbeuk in rood en de vierkanten van de zijbeuken die (aan die zijde) daarbij behoren in groen aangegeven.

	Afhankelijk van de benodigde draagkracht en de verdeling daarvan ontstaat zo een regelmatig stelsel van pijlers en zuilen. In het Rijnlandse stelsel is deze regelmaat ''pijler-zuil-pijler'' (het meest voorkomende stelsel), in het Saksische stelsel is dat ''pijler-zuil-zuil-pijler''.

	~~Ook in de neo-romaanse kerkenbouw werd het alternerend stelsel toegepast (o.m. door Cuypers eind 19e eeuw).~~


	De traveeën in een alternerend stelsel worden wel ''ritmische traveeën'' genoemd.

	==== Kapitelen ====		==== Kapitelen ====

Lara: /* Kolommen */

2025-10-21T08:12:35Z

Kolommen

← Older revision		Revision as of 08:12, 21 October 2025
Line 199:		Line 199:
	Kolommen zijn een belangrijk kenmerk van de Romaanse architectuur. Colonnetten en daaraan bevestigde schachten worden ook constructief en ter decoratie gebruikt. Arcades van kolommen die uit enkele stukken zijn gesneden, komen ook vaak voor in constructies die geen enorme gewichten aan metselwerk dragen, zoals kloosters.		Kolommen zijn een belangrijk kenmerk van de Romaanse architectuur. Colonnetten en daaraan bevestigde schachten worden ook constructief en ter decoratie gebruikt. Arcades van kolommen die uit enkele stukken zijn gesneden, komen ook vaak voor in constructies die geen enorme gewichten aan metselwerk dragen, zoals kloosters.

	==== ~~<nowiki>''Drum''</nowiki>~~ ====		==== Massieve en holle cilindervormige kolommen ====
	In de meeste delen van Europa waren ~~romaanse~~ zuilen enorm, omdat ze dikke ~~bovenmuren met kleine ramen~~ en soms zware gewelven ondersteunden. De meest gebruikelijke constructiemethode was om ze te bouwen uit stenen cilinders ~~die trommels worden genoemd, zoals in de crypte~~ van de ~~kathedraal van Speyer~~.		In de meeste delen van Europa waren Romaanse zuilen enorm omdat ze dikke muren en soms zware gewelven ondersteunden. De meest gebruikelijke constructiemethode was om ze te bouwen uit stenen cilinders. Waar echt massieve kolommen nodig waren werden ze gemaakt van hardstenen metselwerk en werd de holle kern gevuld met puin. Deze enorme, niet-taps toelopende kolommen zijn soms versierd met ingesneden versieringen.

	==== ~~<nowiki>''Hollow core''</nowiki>~~ ====		==== Alternerend stelsel ====
	~~Waar echt massieve kolommen nodig waren, zoals die~~ bij de ~~kathedraal~~ van ~~Durham~~, ~~werden ze gemaakt~~ van ~~hardstenen metselwerk~~ en ~~werd~~ de ~~holle kern gevuld met puin. Deze enorme, niet-taps toelopende~~ kolommen ~~zijn soms versierd met ingesneden versieringen~~.		De regelmatige afwisseling van zware pijlers met lichtere pijlers of zuilen wordt het alternerend stelsel genoemd. Vooral bij kerken is dit systeem gebruikelijk om de krachten van middenbeuk en zijbeuken, gescheiden door bogen (scheibogen), goed te verdelen. Dit systeem wordt veel toegepast bij de verdeling van het schip in middenbeuk en zijbeuken. Naast deze constructieve reden geeft de regelmaat ook een fraaie ritmiek aan de kolommen.

	~~==== Alternerend stelsel ====~~
	~~Een gemeenschappelijk kenmerk van romaanse gebouwen, dat zowel in kerken als in de arcades die grote binnenruimtes van kastelen scheiden, voorkomt, is de afwisseling van pijlers en kolommen.~~

	De eenvoudigste vorm die dit aanneemt, is het plaatsen van een kolom tussen elke aangrenzende pier. Soms zijn de kolommen in veelvouden van twee of drie. Bij St. Michael's, Hildesheim, vindt een A B B A-afwisseling plaats in het schip, terwijl een A B A-afwisseling te zien is in de zijbeuken.

	Bij Jumièges staan tussen de pijlers hoge trommelkolommen, elk met een halve kolom die de boog ondersteunt. Er zijn veel variaties op dit thema, met name in de kathedraal van Durham, waar de lijstwerk en schachten van de pijlers uitzonderlijk rijk zijn en de enorme metselwerkkolommen diep zijn ingesneden met geometrische patronen.

	~~Vaak~~ werd de ~~opstelling complexer gemaakt door~~ de ~~complexiteit van~~ de ~~pijlers zelf~~, ~~zodat het geen pijlers en kolommen waren die elkaar afwisselden~~, ~~maar pijlers met~~ een ~~totaal verschillende vorm, zoals die van Sant'Ambrogio, Milaan, waar de De aard van~~ het ~~gewelf dicteerde dat de alternatieve pijlers veel meer gewicht droegen dan~~ de ~~tussenliggende pijlers en~~ dus ~~veel groter zijn~~.		Voordeel van het stelsel is dat het gebruik van zware pijlers tot een minimum beperkt kon worden. Het stelsel werd veelvuldig gebruikt in de [[romaanse architectuur]], waarin met name de gewelven te zwaar werden uitgevoerd om volledig op lichte zuilen te kunnen vertrouwen. Een bijkomend voordeel was de esthetische, ritmische afwisseling. De meest voorkomende variant is de Rijnlandse, waarbij een pijler telkens wordt afgewisseld door een zuil. Soms wordt echter iedere pijler gevolgd door twee zuilen; in dit Saksische stelsel is het schip niet overwelfd en kon de constructie dus lichter uitgevoerd worden.

			Door de bouwkundige vernieuwing tijdens de [[Gotiek (bouwkunst)\|gotiek]] werd het alternerend stelsel achterhaald en raakte het in onbruik. Alleen in een aantal vroeggotische stijlen werd het stelsel nog enige tijd toegepast. In de tweede helft van de 19e eeuw, waarin architecten bewust teruggrepen op middeleeuwse bouwstijlen, werd het stelsel weer op grotere schaal toegepast, in Nederland onder andere door de architecten [[Pierre Cuypers\|P.J.H. Cuypers]] en [[Carl Weber\|C. Weber]].

			Vooral in de ontwikkeling van de romaanse naar de gotische kerkenbouw zijn de krachten op de wanden van het (midden)schip groot: men vond dat de kerk hoger moest worden waardoor zware pijlers nodig waren. De middenbeuk werd bijvoorbeeld in vierkanten verdeeld en op de hoeken daarvan kwamen zware pijlers. De krachten van het opgaande muurwerk moesten door de bogen tussen middenbeuk en zijbeuk (de zogenoemde scheibogen) worden doorgegeven wat mogelijk was als er tussen de zware pijlers ook lichtere zuilen kwamen. Deze slankere zuilen vormen ook voor een deel het steunsysteem van de kleinere vierkanten die door de gewelven van de zijbeuken worden gevormd. In de tweede afbeelding hieronder is het vierkant van de middenbeuk in rood en de vierkanten van de zijbeuken die (aan die zijde) daarbij behoren in groen aangegeven.

	~~Het '''alternerend stelsel''' is in~~ de ~~bouwkunde het begrip voor het volgens~~ een ~~bepaalde regelmaat afwisselen~~ van ~~zware [[Pijler (bouwkunde)\|~~pijlers~~]] met lichtere pijlers of [[Zuil (bouwkunde)\|~~zuilen~~]] als dragende delen binnen een gebouw~~. ~~Met name in de kerkenbouw~~ is ~~dit systeem veel toegepast bij de verdeling van~~ het ~~schip~~ in ~~middenbeuk en zijbeuken~~.		Afhankelijk van de benodigde draagkracht en de verdeling daarvan ontstaat zo een regelmatig stelsel van pijlers en zuilen. In het Rijnlandse stelsel is deze regelmaat ''pijler-zuil-pijler'' (het meest voorkomende stelsel), in het Saksische stelsel is dat ''pijler-zuil-zuil-pijler''.

	~~Voordeel van het stelsel is dat het gebruik van zware pijlers tot een minimum beperkt kon worden. Het stelsel werd veelvuldig gebruikt~~ in de [[romaanse ~~architectuur]], waarin met name de gewelven te zwaar werden uitgevoerd om volledig op lichte zuilen te kunnen vertrouwen~~. ~~Een bijkomend voordeel was de esthetische, ritmische afwisseling~~. ~~De meest voorkomende variant is de Rijnlandse, waarbij een pijler telkens wordt afgewisseld~~ door ~~een zuil. Soms wordt echter iedere pijler gevolgd door twee zuilen; in dit Saksische stelsel is het schip niet overwelfd en kon de constructie dus lichter uitgevoerd worden~~.		Ook in de neo-romaanse kerkenbouw werd het alternerend stelsel toegepast (o.m. door Cuypers eind 19e eeuw).

	Door de bouwkundige vernieuwing tijdens de [[Gotiek (bouwkunst)\|gotiek]] werd het alternerend stelsel achterhaald en raakte het in onbruik. Alleen in een aantal vroeggotische stijlen werd het stelsel nog enige tijd toegepast. In de tweede helft van de 19e eeuw, waarin architecten bewust teruggrepen op middeleeuwse bouwstijlen, werd het stelsel weer op grotere schaal toegepast, in Nederland onder andere door de architecten [[Pierre Cuypers\|P.J.H. Cuypers]] en [[Carl Weber\|C. Weber]].

			De traveeën in een alternerend stelsel worden wel ''ritmische traveeën'' genoemd.

	==== Kapitelen ====		==== Kapitelen ====

Lara: /* Toegepaste Nederlandse gesteenten in Romaanse bouwwerken */

2025-10-21T07:45:47Z

Toegepaste Nederlandse gesteenten in Romaanse bouwwerken

← Older revision		Revision as of 07:45, 21 October 2025
Line 62:		Line 62:
	!Omschrijving		!Omschrijving
	\|-		\|-
	!Utrecht		\|Utrecht
	\|De kerken in Utrecht vormen de meest overeenkomende groep, en hiervan worden er maar liefst vijf naar de bisschop [https://nl.wikipedia.org/wiki/Bernold <u>Bernold</u>] (1000 – 1054) genoemd. De plattegronden van alle Romaanse kerken in Utrecht hebben een kruisvorm. De [https://nl.wikipedia.org/wiki/Pieterskerk_(Utrecht) <u>Pieterskerk</u>] is het best bewaard gebleven.		\|De kerken in Utrecht vormen de meest overeenkomende groep, en hiervan worden er maar liefst vijf naar de bisschop [https://nl.wikipedia.org/wiki/Bernold <u>Bernold</u>] (1000 – 1054) genoemd. De plattegronden van alle Romaanse kerken in Utrecht hebben een kruisvorm. De [https://nl.wikipedia.org/wiki/Pieterskerk_(Utrecht) <u>Pieterskerk</u>] is het best bewaard gebleven.
	\|-		\|-
	!Limburg		\|Limburg
	\|Deze kerken maken deel uit van het Luikse bisdom. Tot de vroeg-Romaanse architectuur in Limburg behoren een aantal torens, uit tufsteen opgetrokken schepen en enkele kleine kerken. Tijdens de hoog-Romaanse architectuur hebben de kerken houten overwelvingen gekregen. Deze overwelvingen waren rond 1100 voornamelijk van steen, en met de overgang naar laat-Romaanse architectuur werden deze overwelvingen getypeerd door een grotere hoogte. Zie ook [https://nl.wikipedia.org/wiki/Maaslandse_kunst <u>Maaslandse kunst</u>].		\|Deze kerken maken deel uit van het Luikse bisdom. Tot de vroeg-Romaanse architectuur in Limburg behoren een aantal torens, uit tufsteen opgetrokken schepen en enkele kleine kerken. Tijdens de hoog-Romaanse architectuur hebben de kerken houten overwelvingen gekregen. Deze overwelvingen waren rond 1100 voornamelijk van steen, en met de overgang naar laat-Romaanse architectuur werden deze overwelvingen getypeerd door een grotere hoogte. Zie ook [https://nl.wikipedia.org/wiki/Maaslandse_kunst <u>Maaslandse kunst</u>].
	\|-		\|-
	!Friesland/Groningen		\|Friesland/Groningen
	\|De overgang van de laat-Romaanse architectuur naar Romano-Gotiek vooral aanwezig in de Fries-Groningse kerken.		\|De overgang van de laat-Romaanse architectuur naar Romano-Gotiek vooral aanwezig in de Fries-Groningse kerken.
	\|}		\|}
Line 166:		Line 166:
	==== Rondbogen ====		==== Rondbogen ====
	Bogen in Romaanse architectuur komen voor in de combinatie van twee of een reeks boogramen, ook wel arcades genoemd.		Bogen in Romaanse architectuur komen voor in de combinatie van twee of een reeks boogramen, ook wel arcades genoemd.
	~~[[File:Rondboogg.png\|center\|frameless\|600x600px]]~~

	==== Spitsbogen ====		==== Spitsbogen ====
	Spitsbogen werden herhaaldelijk gebruikt vanaf de Laat-Romaanse stijlontwikkelingen. Het werd eerst geïntroduceerd als een structureel onderdeel in ribgewelven. Door het toenemende gebruik van spitsbogen in de Laat-Romaanse architectuur werd dit belangrijk element in de Gotiek.		Spitsbogen werden herhaaldelijk gebruikt vanaf de Laat-Romaanse stijlontwikkelingen. Het werd eerst geïntroduceerd als een structureel onderdeel in ribgewelven. Door het toenemende gebruik van spitsbogen in de Laat-Romaanse architectuur werd dit belangrijk element in de Gotiek.
Line 190:		Line 188:
	In Nederland komt een dwerggalerij incidenteel voor, zoals bij de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Munsterkerk <u>Munsterkerk</u>] te Roermond. In Romaanse gebouwen in Duitsland en Italië zijn ze vaker gebouwd. In Neoromaanse bouwwerken komen dwerggalerijen vaker voor, bijvoorbeeld bij de [https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Boom_(Amsterdam) <u>Boomkerk</u>] in Amsterdam.		In Nederland komt een dwerggalerij incidenteel voor, zoals bij de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Munsterkerk <u>Munsterkerk</u>] te Roermond. In Romaanse gebouwen in Duitsland en Italië zijn ze vaker gebouwd. In Neoromaanse bouwwerken komen dwerggalerijen vaker voor, bijvoorbeeld bij de [https://nl.wikipedia.org/wiki/De_Boom_(Amsterdam) <u>Boomkerk</u>] in Amsterdam.

	Een dwerggalerij wordt ook een arcatuur genoemd.[[File:DIVIDER.png\|center\|frameless\|67x67px]]		Een dwerggalerij wordt ook een arcatuur genoemd.

			[[File:DIVIDER.png\|center\|frameless\|67x67px]]

	=== Pijlers ===		=== Pijlers ===

Lara: /* Tufsteen */

2025-10-21T07:36:21Z

Tufsteen

← Older revision		Revision as of 07:36, 21 October 2025
Line 103:		Line 103:

	==== Tufsteen ====		==== Tufsteen ====
	Tufsteen is een veelgebruikt bouwmateriaal in de middeleeuwen, evenals in de hiervoor liggende Romeinse periode. Tufsteen is een gesteente van door een vulkaan uitgestoten materiaal, waarvan het bindende materiaal de vulkanische as is. Het is een relatief zachte steensoort die makkelijk te bewerken is. Gemalen tufsteen noemt men tras, wat aan metselspecie toegevoegd wordt zodat er een meer vast en waterdicht metselwerk ontstaat.		Tufsteen is een veelgebruikt bouwmateriaal in de middeleeuwen, evenals in de hiervoor liggende Romeinse periode. Tufsteen is een gesteente van door een vulkaan uitgestoten materiaal, waarvan het bindende materiaal de vulkanische as is. Het is een relatief zachte steensoort die makkelijk te bewerken is. Gemalen tufsteen noemt men tras, wat aan metselspecie toegevoegd wordt zodat er een meer vast en waterdicht metselwerk ontstaat. Meestal zijn tufstenen licht van kleur, variërend van geel, grijs, bruin tot rood. Tuf is licht in gewicht en veel poreuzer.

	Meestal zijn tufstenen licht van kleur, variërend van geel, grijs, bruin tot rood. Tuf is licht in gewicht en veel poreuzer.

	In Nederland werd voornamelijk gebouwd met Römer tufsteen uit de omgeving van Mayen, wat gewonnen werd in de Eifel te Duitsland; het is namelijk een steensoort die in Nederland niet voorkomt. Vanaf daar werd het verhandeld via o.a. Deventer en Utrecht, waarna het over de Rijn en IJssel werd verscheept naar bouwplaatsen. In Friesland was tufsteen niet altijd gemakkelijk aan te voeren, om die reden zie je soms dat men ander soort baksteen, soms zelfs gekleurd, is gebruikt in afwisseling met tufsteen.		In Nederland werd voornamelijk gebouwd met Römer tufsteen uit de omgeving van Mayen, wat gewonnen werd in de Eifel te Duitsland; het is namelijk een steensoort die in Nederland niet voorkomt. Vanaf daar werd het verhandeld via o.a. Deventer en Utrecht, waarna het over de Rijn en IJssel werd verscheept naar bouwplaatsen. In Friesland was tufsteen niet altijd gemakkelijk aan te voeren, om die reden zie je soms dat men ander soort baksteen, soms zelfs gekleurd, is gebruikt in afwisseling met tufsteen.